Sağlıklı Birey Olmak!

Sağlıklı bir birey olmak çocukluk basamaklarından geçer.

Peki bu basamaklar nelerdir? Basamaklar dediğimiz aslında yaş dönemleridir. John Locke’a göre; çocuklar  boş bir levha olarak doğarlar (Tabula Rasa). Her bebek boş bir levha ile doğar ve çevrenin uyarıcı etkileriyle dolar. Çevre dediğimiz de aslında bebeğin ailesi, anneanne, babaanne, dede, aile dostları ve dış etkenlerden oluşur. Alınan her veri levhanın şekillenmesini sağlar. Bebekler ve çocuklar sadece bu etkenlerle gelişimlerini tamamlayamazlar bir de gelişim basamaklarını sağlıklı atlatmaları gerekmektedir. Her basamak adım adım geçilmeli ve bir basamağı tamamlamadan diğer basamağa geçilmemelidir; geçildiği takdirde anormal kişilik geliştirmesine neden olur. Önemli olan normal gelişim geçirmesini sağlamaktır.

Aşağıda sıraladığımız “İnsanın sekiz evresi” kavramı gelişimsel süreçleri ve basamakları açıklamaktadır. (Erik Erikson)

1. 1. Güven ve ya Güvensizlik

Bebekliğin ilk yılını kapsamaktadır. Eğer çocuk yeterli güveni alamazsa ilerde güvensiz ve problemli bir bireye dönüşebilir. Örneğin, meme emme süresi bile çocuk için yeterli güveni sağlamaktadır. Ama önemli olan ailenin buna özen göstermesidir. “Fakat en uygun koşullarda bile yetişen çocuğun ruhsal dünyasında, bir zamanlar anne kucağında yaşanmış tatlı bir cenneti yitirmiş olmanın ilkel bir acısı ve bu cennete karşı evrensel bir özlemin kalıntısı bulunmaktadır. Bebeklikte en çaresiz ve bağımlı bir dönemde yaşanılmış ve sonradan yitirilmiş olan bu cenneti yeniden bulma gereksinimi, Erik Erikson’a göre, bir tanrıya inançla simgeleşmektedir ve dinlerin temelini oluşturmaktadır.”

1. 2. Özerklik ya da Utanç ve Kararsızlık

2-3 yaş

Artık çocuğun fiziki gelişimi neredeyse tamamlanmıştır; yürümeden, tuvaletini tutma ve yapma dahil olmak üzere kaslar gelişir. Tuvalet eğitimine başlayan ailelerde sık sık anne ile çocuk arasında inatlaşma görülür. Çocuk tuvaletinin kendisinden çıktığı için onu kontrolün onda olduğunu bilir. Bazı zamanlarda da tuvaletini tutar ve anne babası ne yaparsa yapsın tuvaletini tutmaya devam eder. Bazı zamanlarda sırf annesine karşı olmak için salonun ortasına bile tuvaletini yapabilir.

Bu durum çocuğa yapmak ya da yapmamak; istemek ya da istememek vs. duygusu kazandırır. Seçebilme duygusu ve gücü gelişmiştir artık.

Öte yandan, ailenin utancı ve suçluluğu birbirine karıştırmaması çok önemlidir. Peki utanç ve suçluluk arasındaki fark nedir? Yrd. Doç. Dr. Fatma Gül Cirhinoğlu ve Prof. Dr. Gülden Güvenç’e göre, ‘Bu iki duygu arasında bazı benzerlikler olmasına rağmen artan kuramsal ve görgül literatür utanç ve suçluluk yaşantılarında önemli farklılıkların altını çizmektedir. Bu duyguların bireyin kendini değerlendirme sürecinde benliği ya da davranışları üzerine odaklanmasıyla birbirinden ayırt edilebileceği görüşünü benimsemektedir. Utanç yaşantısı doğrudan değerlendirmenin odağı olan “benlik” ile ilgilidir. Suçlulukta ise benlik negatif değerlendirmenin ana ögesi değildir. Suçlulukta daha ziyade yapılan veya yapılmayan “davranış” üzerine odaklanılmaktadır. Bu duygular bireyler ve kurdukları ilişkiler için yararlı işlevlere sahip olmakla birlikte, aşırı ve kronik düzeyde yaşanması durumunda sosyal ve duygusal uyum problemleri ortaya çıkarabilmektedir.’

Bu dönemde çocuk karşıt olma duygularını öğrenir ve kullanmaya başlar. Yalnızca özerklik kazanmaz aynı zamanda seçim yapabilme becerisi de kazandırılmış olur.

1. 3. Girişimci ya da Suçluluk

(3-6 yaş)

Çocuklar bu dönemde gelişmeye ve kendini tanımaya başlar. Önceki hallerine göre daha rahat, canlı ve etkindir. Cinsellikle alakalı sorular sormaya başlarlar. Burada önemli olan çocuğa hikayeler anlatmak değil, belli bir şekilde çocuğu atlatmadan ama kafasını da çok karıştırmadan anlatmak önemlidir. Kız çocuk annesini babasına karşı rakip olarak görmeye başlarken, erkek çocukta babasını annesine karşı rakip görmeye başlar ve arada çatışmalar çıkar. Bu dönemin üstesinden gelmek içinde özdeşimlerle (kız çocuk-anne gb)  benlik oluşturmak gerekir. Bunun içinde toplumsal rolleri göz ardı etmemek gerekir. Girişim duygusu da benlik ile beraber gelişen bir duygu durumudur. Özgür düşünmek ve istediğini yapmakta bu girişim gücünü arttırır. Bunları yapamaz ise aile ve çevrenin yaptığı bilinçsiz baskılarla çocukta suçluluk duygusu kaçınılmaz olacaktır.

1. 4. Beceri ve ya Aşağılık Duygusu

(6-11 yaş)

İlkokul ile beraber başladığı bu dönemde artık kendi yarattığı dünyadan çıkıp gerçek dünyaya geçiş yapar. Eğer okul öncesi eğitimi varsa çocukta, okulda yapılan aktivitelerde beceri kabiliyeti artar. Ama olası tersi durumlarda da çocuk kendini arkadaşlarından geri kaldığını hisseder ve kendi yeteneklerini kullanamadığı takdirde aşağılık duygusu oluşur. Yetersizlik duygusunun da vermiş olduğu duygu durumu, çocuğu okuldan uzaklaştırabileceği gb çocuğu anneye olan bağlılığını aşırıya çıkartabilir. Önemli olan çocuğun, aile tarafından kayıtsız şartsız olan desteklerine sahip olabilmesidir.

1. 5. Ego Kimliği ya da Rol Kargaşası

12-18 yaş

Artık ergen olan çocuk; anne babadan çok arkadaşlarıyla zaman geçirmeye başlar. Arkadaşlarının yaptıklarını yapabilir de; kendisini takip ettirebilir de. Kimliğine gelişen durumlara bağlı olarak şekil verir. Erikson’a göre ‘bu dönemde ergen kendinden emin bir kişi olarak yaşamını sürdürebilir ve başarılı olur. Aksi takdirde, yaşamının gelecek dönemlerinde de bu kriz çözümleninceye kadar sürer.’

Ergen bir şeye bir türlü karar veremiyorsa; bir karardan diğerine atlıyorsa kimlik kazanma krizini çözememiş demektir.

1. 6. Yakın İlişkiler ya da Soyutlanma

(18-26 yaş)

Genç yetişkinlik dönemi

Ergenliğinde birey kimliğine sahip olduktan sonra durağanlıktan üretkenliğe geçiş olur. Önceki basamakları tamamlayamadan bu döneme geçiş olduysa ‘bir şey yapamama’ duygusunu kazanmış olur ve sonucunda da kişi de çevresi de negatif şekilde etkilenip mutsuz olurlar.

1. 7. Üretkenlik ve ya Kısırlaşma

Yetişkinlik dönemi/Orta yaş

Üretim yapabilme ve yaratıcılık ön plana çıkmaya başlar. Örneğin, aile kurmak ve ona sevgiyle tutunmak bir üretkenliktir. Çocuk yapmakta bir yaratıcılıktır fakat ailede kısırlık varsa ufukta tehlike çanlarının sesi duyulmaya başlar. Buna bağlı olarak, durağanlık ve kendi kimliğinde soyutlama başlayabilir.

1. 8. Ege Bütünleşmesi ya da Umutsuzluk

50 yaş ve üstü

Önceki basamaklara bağlı olarak kişinin kimliği tam anlamıyla oturmuş olur. Bütün basamaklar olumlu atlatıldığı zaman kişinin kimliği güvenli, mutlu, pozitif olur aksi takdirde, basamaklardan biri bile atlanırsa, kişi; mutsuz, umutsuz, öfkeli bir kimliğe sahip olabilir. Bu gibi durumlardan kaçınmak için çocuğa güvenli ve geniş alanlar sağlanmalı; keşfetmesine imkan sağlanmalıdır.

Sonuç olarak, bütün basamaklar sıralı olarak geçirilmeli ki çocuk normal ve sağlıklı bir birey olup; ileriki yaşamında sağlıklı bir birey yetiştirebilsin.

Sağlıklı çocuk --> Sağlıklı birey -->Sağlıklı toplum

Geleceğe umutla bakabilen, güvenli, bilinçli, sağlıklı, üretken, girişimci, özgüven sahibi, mutlu ve umutlu çocuklar için…

Etiketler: psikoloji, Sağlıklı birey, Gelişim basamakları, ,